وتار
ئێ مێلهته له ناو چوار ولات ئێران ، عهراق ، تۆرکیه وه سوریه بهش کریاس ، ئهلبهت بایه له هیورمان نهچود که کوردهیل فرێک تر له ولاتهیل تر دهورووهر ئێ ولاتهیله زنهی کهن . دیاره دهلیلهیل فرێک وجود دێرێ که مێلهت کورد تا ئێگه نهتیوهنسیه وه ههدهف خۆێ که ئهوپا کردن یهێ دهولهت سهر وه خۆێ یه برهسێ له ئهوانه تیوهنیم وه مهوقیهت و منافهێ ولاتهیل ئێستعماری گهورا تا حۆکومهتهیل مهرکهزی خۆد ولاتهیلێک ناو بهوهیم که مێلهت کورد له ناو ئهوانه بهش کریانه وه کار وهدهسهیل حۆکومهت مهرکهزی ههمیشه تواسنه وه ههر جوره سیاسهت و مێلهریێک بی یه له جیا بی ین بهشهیل کورد نشین نوا بگرن . دیاره دیواێ شهر دێم جهانی که شهرێک قۆرس و مال رمن بی ، سیاسهت ولاتهیل گهورا و خاون دهسلات دنیا تا ئێنازێک گویهریا وه کهفتن فێکر پیاده کردن بهرنامهیل و بیانیهیل حۆقوق بهشهر و رهسمیهت دان وه برێک له مێلهتهیل تر ئێ دنیا وه له ئهو حال و رۆژه بی که فرێک له ولاتهیل بیوچک که ئێگه خاون دهسلات و ولات خۆیانن بین وه خاون ولات و زوان و فهرههنگ و ئهدهبیات خۆیان وه خۆلاسه بی ین ئهوان وه رهسمیهت ناسیا . مێلهت کوردیش بێ گۆمان له ئهو مێلهتهیل تر ئێ دنیا که له بارهیان قسه کریا جیا نهیو ، وه له ئهو شرایته بی که روشنفکرهیل و دلسوزهیل کوردیش مهوقیهت مناسب زانسن که ئهوانیش قهد عهلهم بکهن و خۆیان وه ئۆنوان مێلهتێک وه گشت مێلهتهیل تر ئێ دنیا بناسنن . مۆتهفقین له ناو سال 1320 وه ئێران حهمله کردن وه ئێران وه وهسیلهێ ئهو ولاتهیله تهسهرۆف کریا وه حۆکومهت پاشایهتی رهزاخان که وه زور وهتن و بێ رهحمی له ئێران حۆکومهت کرد له کار کهفت ، له کوردستان نیروهیل 2 ولات شورهوی لێیهوهر و ئێنگلیس حۆزور داشتن . ئێنگلیسییهیل له بهشهیل جنوبی کوردستان وه ئێتحاد جهماهیر شهورهوی لێیهوهر وه شۆمال کوردستان نفوز فرێک له ناو عهشایر کورد داشتن وه ئهلخۆسوس یهکه دهولهت شهورهوی لێیهوهر بهدێ نات که سیاسهتهیل خۆێ له ناو ولاتهیل دهورووهر ولاوهو بکهێ . وه ههر سورهت روشنفکرهیل کورد فۆرسهت وه غهنیمهت زانسن وه له ئهو شرایته که درس بیود ئێستفاده کردن وه جمهوری یا کومار کوردستان ههر وه ئهو جوره که وهتیم له ناو رۆژ 2 بههمهن مانگ 1324 ئێعلام کردن . ئهلبهت گهن نی یه که ئێشاره بکهیم که چهنێک وهرجله ئێعلام بی ین کومار کوردستان روشنفکرهیل کورد دهس وه دامهزرانن سازمانێک وه ناو کۆمهلهێ ژیانهوهێ کورد دایون که نهقش ئهو سازمانه له دامهزرانن کومار مههاباد بێ تهعسیر نهیو . ئهلبهت دامهزریان جمهوری ئازهربایجان له هاوسای کوردستانیش نهبایه له درس بی ین کومار کوردستان کهم تهعسیر بزانیم . جمهوری ئازهربایجان چهن رۆژ وهرجله دامهزریان کومار کوردستان وه دهس پێشهوهری دامهزریا وه بێ گۆمان سیاسهت زانهیل کوردیش وه له رهعس ئهوان قازی محهمهد وه خاسی تیوهنس له تهجرۆبهێ ئهو جمهوری تازه دامهزریایه ئهراێ دامهزرانن کومار کوردستان ئێستفاده بکهن . قازی محهمهد یهکێک له جهوانهیل خوهشناو و تهحسیل کردیاێ له رشتهێ حۆقوق شار مههاباد بی که له دامهزرانن کومار مههاباد نهقش وهرچاوێک داشت ، وه دیواتر 11 مانگ رهئیس کوماری کوردستان ئهو مل گرت . وه ههر حال وه خاتر شرایتێک که درس بی وه حهق مسهلهم مێلهت کورد که جور مێلهتهیل فرێک تر له ئێ دنیا که تیوهنس بودن وه خاون دهسلات ، جمهوری کوردستان له ناو رۆژ 2 رێبهندان یا بههمهن سال 1324 دامهزریا وه ههر وه ئهو جوره که وه پێ ئێشاره بی پێشهوا قازی محهمهد وه ئۆنوان رهئیس جمهور یا سهروک کومار ههلوهژیا . کومار کوردستان وه داخهوه تهنیا تیوهنس 11 مانگ له سهر پاێ خۆێ بوسێد وه جور ئێگه، دژمنهیل کورد ئێجازه نیان کوردستان وه دهسلات خۆێ دریژه بهێ . دیواێ وه جی هیشتن خاک ئێران وهلاێ نیروهیل نێزامی شهورهوی یهو ، وه گیان گرتن دووارهێ حۆکومهت مهرکهزی له ئێران ، سیاسهتزانهیل مهرکهز ئێران کهفتنه فکر یهکگرتن دووارهێ ولات ئێران وه ئهرتش ئهو ولاته ئهوهل وه جمهوری ئازهربایجان حهمله کرد وه دیواێ یهک دۆ مانگ شهر و دهرگیری سهخت ، نیروهیل جمهوری ئازهربایجان شکهست خواردن وه دهر چیین ئهراێ ناو خاک ئازهربایجان شهورهوی لێیهوهر . دیواتریش ئهرتش ئێران تهسمیم گرت که وه کومار کوردستانیش حهمله بکهێ که له ئهو شرایته قازی محهمهد له مقام رهئیس جمهوری وه نیروهیلێ دهستور دا که کهسێک وارد دهرگیری وهگهرد نیروهیل حۆکومهت مهرکهزی نهود . دیاره تهسمیم پێشهوا قازی له ئهو شرایته شایهد خاسترین تهسمیم بی یه ئهراێ یه که ئهیو خۆێ خاس زانسیود که وه زور نیهتیوهنێ کومار مههاباد له نواێ ئهرتش حۆکومهت مهرکهزی حێفز بکهێ وه تهنیا بائس کۆشیان مهردم فرێک له کوردستان بود وه وێ جوره مههاباد بێ هیچ جوره دهرگیریێک له ترهف ئهرتش ئێرانهو ئێشغال بی وه قازی محهمهد وه یارهیل نزیکێ خۆیان تهسلیم ئهرتش کردن وه خوازیار مزاکره وهگهرد سهرهیل ئهرتش حۆکومهت مهرکهزی بین ، ههر چهن ئهوان خوازیار قازی محهمهد قهبوول کردن وهلی دیواێ چهن رۆژ ئهوان بازداشت وه قازی محهمهد وه چهن کهس له نزیکهیل ئهیو وه داخهوه له دار دریان . دیاره عمر کومار مههاباد دیواێ 11 مانگ وه ئاخر هات وهلی بێ گۆمان تهجرۆبهیل و دهرسهیل و مهملهکهت داریێک که روشنفکرهیل کورد وه ئهسلهن فرێک له مهردم کورد له کومار کوردستان وه دهس هاوردن بائس بی یه تا ئێگه شوڕش و مبارزهێ کوردی بهردهوام بود وه رۆژ له دیواێ رۆژ خاستر وه ئۆمیدوارتر وه ئایهنده بنورێ وه بێ گۆمان درس بی ین حێزب و سازمانهیل کوردی فرێک که له وانه تیوهنیم وه حێزبهیل گهوراێک جور کۆمهله و دموکرات له رۆژههلات کوردستان وه پارتی و یهکیهتی له باشوور وه پهکهکه له باکوور کوردستان ناو بهوهیم دریژه دهر رێ ههر ئهو کومار کوردستانهنه وه له تهجرۆبهێ ئهو کوماره وه خاسی دهرس گرتنه ئهراێ وه مهقسهد رهسانن مێلهت کورد خۆیان وه یهکه ئێمرو وه خاسی تیوهنن نهقش رێبهری مێلهت کورد وه مل بگرن . وه له ئاخر توام بیوشم که وه عهکس تهفهکۆر دژمنهیل کورد ، کومار کوردستان له بهین نهچی یه و ههرگێز له بهێن نیهچود وه ئاسار ئهو کوماره ئێگه که ئێگهسه وه بان زنهی و رێیو رهوهن مهردم کوردهو دیاره .
تروسکه وبلاگێکه وه زاراواێ شیرین کوردی کهڵهۆری ، ئۆمێدوارم وه کار کردن له بان ئێ وبلاگه تیوهنسیوم خزمهت بیوچگێک وه هاو زوانەیل ئهزیز کردیوم و بکهم .